Köln schaut auf das neue unabhängige Kino aus der Türkei
Auch in seiner 20. Ausgabe bietet Tüpisch Türkisch einen konzentrierten Überblick über das unabhängige Kino aus der Türkei: international ausgezeichnete Festivalfilme treffen auf mutige neue Produktionen, bewegende Dokumentarfilme auf starkes Autorenkino.
Im Zentrum stehen eindringliche Vater-Sohn-Geschichten zwischen Fürsorge, Schuld und gesellschaftlichem Druck – etwa in The Things You Kill (Regiepreis beim Sundance Film Festival) und Empire of the Rabbits, ausgezeichnet mit der Goldenen Orange von Antalya und angesiedelt im kulturell vielschichtigen Raum um Harput.
Kurdische Perspektiven prägen das Programm ebenso wie Filme über Erinnerung und Identität: When the Walnut Leaves Turn Yellow, One of Those Days When Hemme Dies (Orizzonti Award in Venedig) sowie der Dokumentarfilm Yerli Yurtsuz, der die Suche nach armenisch-türkisch-kurdischen Wurzeln begleitet. Mit Sound Dreams of Istanbul richtet sich der Blick schließlich auf die lebendige Improvisationsmusikszene der Metropole.
Viele der Filme zeichnen berührende Porträts von Vater-Sohn-Beziehungen – oft liebevoll trotz schwieriger Lebensumstände, bisweilen jedoch auch unheilvoll: In The Things You Kill sieht Ali seinen Vater Hamit mitverantwortlich für den Tod seiner Mutter. Der iranische Regisseur Alireza Khatami, der bereits mit Irdische Verse (gemeinsam mit Ali Asgari) gefeiert wurde, drehte erstmals in der Türkei und erhielt dafür den Regiepreis in Sundance.
Auch Seyfettin Tokmak nennt das iranische Kino als Inspirationsquelle für Empire of the Rabbits (Tavşan İmparatorluğu): Beko, der sich als Helfer bei Hunderennen durchschlägt, versucht für seinen zwölfjährigen Sohn Musa eine staatliche Invaliditätsrente zu erschleichen. Der aus Elazığ stammende Regisseur verortet seinen Film in der Region um Harput – einem kulturell vielschichtigen Raum, in dem Kurd*innen, Zaza und früher auch Armenier lebten. Der Film wurde mit der Goldenen Orange von Antalya ausgezeichnet.
Kurdische Perspektiven durchziehen auch das weitere Programm: In When the Walnut Leaves Turn Yellowerzählt Mehmet Ali Konar eine in den 1990er-Jahren angesiedelte Geschichte über einen Vater, der seinen Sohn vor dem Konflikt zwischen PKK und türkischem Militär bewahren will. In One of Those Days When Hemme Dies (Hemme’nin öldüğü günlerden biri) trägt ein Feldarbeiter während eines langen Sommertages seinen Groll mit sich – Regisseur Murat Fıratoğlu erhielt dafür den Orizzonti Award in Venedig.
Rıza Oylums Dokumentarfilm Yerli Yurtsuz (Heimatlos) begleitet den in Derik (Mardin) geborenen Schmied Yervant Demirci auf der Suche nach den Wurzeln seiner armenisch-türkisch-kurdischen Identität. Ezgi Kılınçaslan erzählt in ihrem Film von der armenischen Protagonistin Elizabeth, der sie in Tripoli (El Mina) begegnet.
Ein besonderer Programmpunkt ist Queer Shorts in Solidarity, präsentiert von Arya Zencefil. Die Transaktivistin und Veranstalterin hat eine Auswahl von Kurzfilmen kuratiert, die Einblicke in queere Lebensrealitäten in der Türkei geben. Das Programm wird in Kooperation mit dem Allerwelthaus Köln vorgestellt.
Mit Sound Dreams of Istanbul von Anıl Eraslan endet der Blick schließlich in der Gegenwart: Der Film porträtiert die vielfältige Improvisationsmusikszene der Metropole – zwischen Traum und Realität.
Köln, Türkiye’den yeni bağımsız sinemaya bakıyor
20. yılında da Tüpisch Türkisch, Türkiye’den bağımsız sinemanın önemli örneklerine yoğun bir bakış sunuyor: uluslararası festivallerde ödüller kazanmış filmler cesur yeni yapımlarla, etkileyici belgeseller güçlü auteur sinemasıyla buluşuyor.
Programın merkezinde, şefkat, suçluluk ve toplumsal baskı arasında şekillenen etkileyici baba-oğul hikâyeleri yer alıyor. Örneğin The Things You Kill (Sundance Film Festivali’nde En İyi Yönetmen Ödülü) ve Antalya Altın Portakal ödüllü Empire of the Rabbits, kültürel açıdan çok katmanlı Harput bölgesinde geçen bir hikâye anlatıyor.
Programda Kürt perspektifleri de önemli bir yer tutuyor. When the Walnut Leaves Turn Yellow ve One of Those Days When Hemme Dies (Venedik Film Festivali Orizzonti Ödülü) gibi filmlerin yanı sıra, Yerli Yurtsuz belgeseli Ermeni-Türk-Kürt köklerinin izini süren bir hikâyeyi takip ediyor. Sound Dreams of Istanbul ise İstanbul’un zengin doğaçlama müzik sahnesine odaklanıyor.
Birçok film, baba ile oğul arasındaki güçlü ve dokunaklı ilişkileri resmediyor – kimi zaman zor yaşam koşullarına rağmen sevgi dolu, kimi zaman ise karanlık ve tehditkâr. The Things You Kill filminde Ali, annesinin ölümünden babası Hamit’i sorumlu tutar. İranlı yönetmen Alireza Khatami, daha önce Ali Asgari ile birlikte çektiği Irdische Verse ile büyük ilgi görmüş, Türkiye’de çektiği ilk filmiyle Sundance’te En İyi Yönetmen Ödülü’nü kazanmıştır.
Seyfettin Tokmak da Empire of the Rabbits (Tavşan İmparatorluğu) için İran sinemasından ilham aldığını söylüyor. Köpek yarışlarında yardımcı olarak çalışan Beko, on iki yaşındaki oğlu Musa için devletten malulen emeklilik maaşı almaya çalışır. Elazığlı yönetmen filmi, Kürtlerin, Zazaların ve geçmişte Ermenilerin birlikte yaşadığı çok kültürlü Harput bölgesinde konumlandırıyor. Film Antalya Altın Portakal Ödülü’ne layık görüldü.
Kürt perspektifleri programın diğer filmlerinde de öne çıkıyor. When the Walnut Leaves Turn Yellow filminde Mehmet Ali Konar, 1990’lı yıllarda geçen bir hikâyede bir babanın oğlunu PKK ile Türk ordusu arasındaki çatışmadan koruma çabasını anlatıyor. One of Those Days When Hemme Dies (Hemme’nin öldüğü günlerden biri) filminde ise bir tarım işçisi uzun bir yaz günü boyunca öfkesini içinde taşır. Yönetmen Murat Fıratoğlu bu filmle Venedik’te Orizzonti Ödülü’nü kazandı.
Rıza Oylum’un belgeseli Yerli Yurtsuz, Derik’te (Mardin) doğan demirci Yervant Demirci’yi Ermeni-Türk-Kürt kimliğinin köklerini ararken takip ediyor. Ezgi Kılınçaslan ise filminde Beyrut’un Tripoli (El Mina) semtinde tanıştığı Ermeni kadın Elizabeth’in hikâyesini anlatıyor.
Programın özel bölümlerinden biri de Arya Zencefil tarafından sunulan Queer Shorts in Solidarity. Trans aktivist ve organizatör Arya Zencefil’in küratörlüğünü yaptığı kısa film seçkisi, Türkiye’deki queer yaşam gerçekliklerine dair önemli perspektifler sunuyor. Program, Allerwelthaus Köln iş birliğiyle gerçekleştiriliyor.
Festivalin sonunda gösterilecek Sound Dreams of Istanbul (Anıl Eraslan), İstanbul’un zengin doğaçlama müzik sahnesine odaklanan bir portre sunuyor – hayal ile gerçeklik arasında.
Seit 2006 präsentiert die Filmreihe „Tüpisch Türkisch“ dem Kölner Publikum unterschiedlichste Facetten des Türkischen Kinos. Im Laufe der Jahre haben sich dabei einige Sonderausgaben ergeben – etwa zu Istanbul als Europäischer Kulturhauptstadt des Jahres 2010 oder zum 50. Jahrestag des Anwerbeabkommens mit der Türkei. Die Unruhen rund um den Gezipark standen im Zentrum der Ausgabe 2013. Eine Auskoppelung war im November 2015 die große Retrospektive „Children of Hayastan“ zum 100. Jahrestag des Völkermordes an den Armeniern.
Amin Farzanefar, Programmkurator
Lale Konuk, Projektleitung und Presse
Joachim Steinigeweg, Verwaltung
Joachim Sperl (freie Mitarbeit), Grafische Konzeption und Gestaltung (Print und Web)